O psychoterapii grupowej

Psychoterapia grupowa, czyli co leczy w gabinecie kilka osób naraz?


Jak działa psychoterapia grupowa? Jej siłą są ludzie, doświadczający różnych trudności i przeżywający cierpienie, które stało się nieznośne. Specyfiką doświadczenia grupowego jest różnorodność i podobieństwo, doświadczenie odrębności swojej i swojego świata z jednoczesnym poczuciem wspólnoty i podobieństw. Jak z pozoru wstydliwa i nienaturalna sytuacja spotkań obcych sobie ludzi, którzy ujawniają swoje wnętrze może pomóc i leczyć? Jest na to kilka odpowiedzi.

Jest kilka aspektów, pozornie zwyczajnych, które w sposób wyrazisty i skuteczny usprawniają życie pacjentów. Oto 11 czynników, sklasyfikowanych przez Yaloma i Vinogradof:
Psychoterapeutyczna Jedenastka w Leczeniu Grupowym:

Wzbudzanie nadziei
Uniwersalność
Przekazywanie informacji
Altruizm
Rozwijanie umiejętności społecznych
Zachowania naśladowcze
Katharsis
Korektywne odtwarzanie rodziny pierwotnej
Czynniki egzystencjalne
Spójność grupy
Interpersonalne uczenie się

Poniżej przedstawię rozwinięcie poszczególnych punktów, co mam nadzieję przybliży temat psychoterapii grupowej.

Wzbudzanie nadziei
Widzenie „swoich problemów” w historiach innych, którzy już coś przekroczyli, są w innym miejscu wzbudza nadzieję i wiarę w możliwość wyleczenia i poprawy. Doświadczenie bycia w procesie psychoterapeutycznym i uznanie go jest samo w sobie dające ukojenie.

Uniwersalność
Okazuje się, że nie tylko ty cierpisz na to samo, że są inni, którzy borykają się z podobną sytuacją i podobnym problemem, radzą sobie bardziej lub mniej. Izolacja wyłącza ze wspólnoty społecznej, odgradza, obudowuje, nie dając możliwości sprawdzenia się w realnym świecie. Grupa terapeutyczna daje możliwość zmiany tej sytuacji. Samotność przestaje mieć rację bytu a w jej miejsce wchodzi świat społecznych relacji, powiązań, podobieństw i różnic.

Przekazywanie informacji
Wymiana doświadczeń, opisywanie swojej rzeczywistości i relacji w grupie jest okazją do wszelkiego rodzaju wymian społecznych. Pojawia się wspólny słownik pojęciowy, nabierają znaczenia jakieś tematy, inne schodzą w cień, grupa zaczyna mieć swoje sprawy.

Altruizm
Pacjenci słuchając siebie nawzajem, komentując swoje zachowania, opowieści, sytuacje dają sobie wsparcie. Dzięki temu zaczynają też odczuwać gratyfikację społeczną (wdzięczność, uwagę, radość) i dumę z tego, że są pomocni. W każdej grupie pacjenci udzielają sobie pomocy i wsparcia. To dzieje się naturalnie i spontanicznie, wspiera poczucie wartości i samoocenę oraz daje poczucie siły (ja też mogę pomóc, nie jestem bezradny, znam się na tym, mogę coś z siebie dać, nie tylko moje cierpienie się liczy ale także moja pomoc).
Rozwijanie umiejętności społecznych
Pacjenci udzielając sobie informacji zwrotnych zaczynają rozumieć swój sposób zachowania się, uczą się tego które zachowania i dlaczego są społecznie pożądane i ważne, a które są nieprzystosowawcze i destrukcyjne. Zaczynają rozumieć zależności pomiędzy własnym zachowaniem a reakcją innych osób w grupie. Dotyczy to zarówno werbalnych (treść), jak i niewerbalnych aspektów (sposób mówienia, ton głosu, tempo).

Zachowania naśladowcze
Pacjenci obserwują się nawzajem i uczą od siebie oraz od psychoterapeuty jak poradzić sobie z problemem, nawet wtedy gdy sami aktywnie nie pracują: angażowanie się w proces psychoterapeutyczny innych jest również leczące, pomaga oswoić własną trudność i wskazać sposoby postępowania, rozumienia.
„Nieśmiała, wycofana uczestniczka grupy, obserwująca na przykład, jak inna kobieta eksperymentuje z zachowaniem bardziej ekstrawertywny i atrakcyjniejszym wyglądem, może potem sama podobnie wypróbować odważniejszą fryzurę i nowe metody autoprezentacji”. (Yalom, D.)
„Zahamowany emocjonalnie samotny mężczyzna może zacząć naśladować uczestnika grupy, który otrzymał pozytywne informacje zwrotne od kobiet po tym, jak bardziej otwarcie i uczciwie wyraził swoje uczucia”. (Yalom, D.)

Katharsis
To przeżycie ujawnienia swojej tajemnicy, problemu w połączeniu z akceptacją grupy, daje poczucie ulgi i nowego doznania: coś, co było trudne emocjonalnie okazało się ważne, bo przyjęte przez grupę i terapeutę. To doświadczenie wietrzenia wnętrza.

Korektywne odtwarzanie rodziny pierwotnej
W toku pracy grupowej pacjenci zaczynają zachowywać się w podobny sposób, jak z domownikami, znajomymi, rodziną. Wzorce zachowania odtwarzają się w zupełnie, wydawałoby się przypadkowych konfiguracjach. To, co się odbywa na grupie jest powtórzeniem innych relacji, ale ponieważ ma miejsce w procesie psychoterapii – staje się doświadczeniem korekcyjnym, przyjętym, pogłębionym przez rozumienie i wgląd (pacjent zaczyna siebie poznawać, rozumieć swoje zachowanie, sposób wchodzenia i budowania relacji, tworzenia i rozwiązywania konfliktów).

Czynniki egzystencjalne
Tematy takie jak: śmierć, wolność, izolacja, sens życia pojawiają się w pracy psychoterapeutycznej. Jednakże samotność egzystencjalna w grupie psychoterapeutycznej okazuje się nie tak bolesna i wyłączająca. Wspólne przeżywanie procesu staje się ważną częścią budowania relacji i bliskości. Z tej perspektywy izolacja jest inna, wolność nie oznacza braku relacji, brak sensu życia nie oznacza końca i bywa redefiniowalny.

Spójność
To chęć i zaangażowanie we wspólny projekt, jakim jest psychoterapia grupowa, to decyzja na pracę przez określony czas w poczuciu akceptacji, zaufania, troski.

Interpersonalne uczenie się
Uczenie się to korzystanie z sytuacji grupowej, w której odtwarzają się wzorce zachowań naturalnych dla każdego, są one powtarzane w bezwiedny sposób. Rola terapeuty polega na uświadamianiu ich, nazywaniu, odnoszeniu do problematyki konkretnego pacjenta. Nie dzieje się tu nic innego, niż w życiu, poza tym, że w grupie pacjenci mają możliwość wyizolowania swoich doświadczeń, obserwowania ich, rozumienia, przeżycia i włączenia jako konstruktywne w swój pakiet zachowań na przyszłość (zarówno na grupie, jak i w życiu poza grupą).

Psychoterapia grupowa to wyrazisty, emocjonalnie pełen wyzwań proces, dzięki któremu to, co destrukcyjne i utrudniające życie społeczne może przeobrazić się, pod wływem interwencji psychoterapeutycznych i życia grupowego, w dający nadzieję zestaw nowych lub zmodyfikowanych zachowań interpersonalnych.

Beata Poborska-Kobrzyńska

Bibliografia:

Corey, M., Corey G. (2002), Grupy. Metody grupowej pomocy psychologicznej. Warszawa: IPZ
Yalom, I. (2006), Psychoterapia grupowa. Teoria i praktyka. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Vinogradov, S., Yalom, I. (2007), Psychoterapia grupowa. Warszawa: IPZ